हाल ही में देशभर में हुई कुछ घटनाओं ने हम सबको झंझोर कर रख दिया है। अहमदाबाद के एक प्रतिष्ठित स्कूल में एक छात्र द्वारा दूसरे छात्र पर किया गया जानलेवा हमला हो, या फिर देहरादून में एक छात्र द्वारा अपने ही शिक्षक पर गोली चलाने की घटना हो – ये घटनाएं सिर्फ एक क्रूर कृत्य नहीं, बल्कि हमारे समाज की गहरी बीमारी का संकेत हैं।

ये कोई इक्का-दुक्का घटनाएं नहीं हैं, बल्कि एक खतरनाक पैटर्न है। ये सवाल सिर्फ एक परिवार को ही नहीं, बल्कि पूरे समाज को गंभीर प्रश्नों के सामने खड़ा करते हैं:

क्या हम माता-पिता के तौर पर वाकई जागृत हैं?

क्या बच्चों के व्यवहार और मूल्यों की जिम्मेदारी सिर्फ स्कूल की है?

क्या माता-पिता के तौर पर हमारी जिम्मेदारी उतनी ही महत्वपूर्ण नहीं है?

ऐसी घटनाओं से एक कड़वी सच्चाई भी सामने आती है कि आज की शिक्षा व्यवस्था कहीं न कहीं विफल हो रही है। हम केवल अंकों और प्रतिशत के पीछे भागते हैं, लेकिन बच्चों को जीवन के सही मूल्य, संवेदना और भावनाओं की शिक्षा देना भूल गए हैं।

हमारे स्कूल सिर्फ ज्ञान बांटने वाली फैक्ट्रियां बन गए हैं। वहाँ ऐसे सच्चे शिक्षाविदों की ज़रूरत है, जो केवल वेतन या आर्थिक लाभ के लिए नहीं, बल्कि बच्चों के सर्वांगी विकास के लिए समर्पित हों। जहाँ शिक्षा का उद्देश्य सिर्फ नौकरी पाना नहीं, बल्कि एक अच्छा और जिम्मेदार नागरिक बनाना हो।

आज के समय में सोशियल मीडिया बच्चों के लिए एक बड़ा आकर्षण है। मनोरंजन के लिए शुरू हुई स्क्रॉलिंग धीरे-धीरे एक लत बन जाती है।

हिंसक गेम्स, नकारात्मक वीडियो, और सोशियल मीडिया पर होने वाली गलत तुलनाएँ – ये सब बच्चे के मन पर गहरा असर डालते हैं, जो आगे चलकर हताशा, गुस्सा और हिंसा जैसी नकारात्मक भावनाओं को जन्म देता है।

छोटी उम्र में वे वास्तविक जीवन और वर्चुअल दुनिया के बीच का अंतर समझ नहीं पाते। क्या हमने कभी सोचा है कि,

• हमारा बच्चा सोशियल मीडिया पर क्या देख रहा है?
• उसके दोस्त कौन हैं?
• उसके मन में क्या विचार चल रहे हैं?

इस डिजिटल प्रदूषण को रोकने के लिए सिर्फ माता-पिता ही नहीं, बल्कि सरकार को भी सख्त कदम उठाने की ज़रूरत है। सोशियल मीडिया प्लेटफॉर्म पर मौजूद हिंसक और नकारात्मक सामग्री को नियंत्रित करना, और बच्चों के लिए एक सुरक्षित ऑनलाइन वातावरण बनाना सरकार की प्राथमिकता होनी चाहिए।

ऐसी घटनाओं से बचने के लिए हमें कुछ सकारात्मक कदम उठाने की ज़रूरत है:

• घर में मोबाइल और इंटरनेट के इस्तेमाल के लिए एक निश्चित समय सीमा तय करें।
• हर रोज़ बच्चों के साथ थोड़ा समय बिताएं, उनके दोस्तों, स्कूल के अनुभवों और उनके विचारों के बारे में बात करें।
• बच्चों को शैक्षिक, प्रेरणादायक और रचनात्मक सामग्री की ओर प्रोत्साहित करें।
• अगर बच्चे के व्यवहार में कोई बदलाव दिखे, तो मनोवैज्ञानिकों और काउंसलरों से संपर्क करने में संकोच न करें।

दोस्तों, बच्चों का भविष्य केवल स्कूल के भरोसे नहीं छोड़ा जा सकता।

स्कूल, शिक्षक और माता-पिता – इन तीनों की मजबूत भागीदारी से ही बच्चों को सही दिशा मिल सकती है।

आज हम जागृत होंगे, तो ही भविष्य में ऐसी दुर्भाग्यपूर्ण घटनाओं को रोका जा सकेगा।

याद रखें, बच्चों की सुरक्षा, संस्कार और संवेदनशीलता – यह हम सबकी सामूहिक ज़िम्मेदारी है।

તાજેતરમાં દેશભરમાં બનેલી કેટલીક ઘટનાઓએ આપણને સૌને હચમચાવી નાખ્યા છે. અમદાવાદની એક નામાંકિત શાળામાં એક વિદ્યાર્થીએ બીજા વિદ્યાર્થી પર કરેલા હુમલાની ઘટના હોય કે પછી દેહરાદૂનમાં એક વિદ્યાર્થીએ પોતાના જ શિક્ષક પર ચલાવેલ ગોળીની ઘટના – આ ઘટનાઓ માત્ર એક ક્રૂર કૃત્ય નથી, પરંતુ આપણા સમાજની ઊંડી બિમારીનો સંકેત છે.

આ એકલદોકલ ઘટનાઓ નથી, પરંતુ એક ભયજનક પેટર્ન છે. આ પ્રશ્નો માત્ર એક પરિવારને જ નહીં, પરંતુ સમગ્ર સમાજને ગંભીર પ્રશ્નોની સામે ઊભા કરે છે:

શું આપણે માતા-પિતા તરીકે ખરેખર જાગૃત છીએ?

શું બાળકોના વર્તન અને મૂલ્યોની જવાબદારી ફક્ત શાળાની જ છે?

માતા-પિતા તરીકે આપણી ફરજ પણ એટલી જ અગત્યની નથી?

આવી ઘટનાઓથી એક કડવું સત્ય પણ સામે આવે છે કે, આજની શિક્ષણ વ્યવસ્થા ક્યાંક નિષ્ફળ જઈ રહી છે. આપણે ફક્ત માર્ક્સ અને ટકાવારી પાછળ ભાગીએ છીએ, પરંતુ બાળકોને જીવનના સાચા મૂલ્યો, સંવેદના, અને લાગણીઓનું શિક્ષણ આપવાનું ભૂલી ગયા છીએ.

આપણી શાળાઓ ફક્ત જ્ઞાનનું વિતરણ કરતી ફેક્ટરીઓ બની ગઈ છે. ત્યાં એવા સાચા કેળવણીકારોની જરૂર છે, જેઓ માત્ર પગાર કે આર્થિક લાભ માટે નહીં, પણ બાળકોના સર્વાંગી વિકાસ માટે સમર્પિત હોય. જ્યાં શિક્ષણનો ઉદ્દેશ્ય માત્ર નોકરી મેળવવાનો નહીં, પણ એક સારો અને જવાબદાર નાગરિક બનાવવાનો હોય.

આજના સમયમાં સોશિયલ મીડિયા બાળકો માટે એક મોટું આકર્ષણ છે. મનોરંજન માટે શરૂ થયેલું સ્ક્રોલિંગ ધીમે ધીમે એક વ્યસન બની જાય છે.

હિંસક ગેમ્સ, નકારાત્મક વીડિયો, અને સોશિયલ મીડિયા પર થતી ખોટી સરખામણીઓ – આ બધું બાળકના મન પર ઊંડી અસર કરે છે, જે આગળ ચાલીને હતાશા, ગુસ્સો અને હિંસા જેવી નકારાત્મક ભાવનાઓને જન્મ આપે છે.

નાની ઉંમરે તેઓ વાસ્તવિક જીવન અને વર્ચ્યુઅલ દુનિયા વચ્ચેનો તફાવત સમજી શકતા નથી.

શું આપણે ક્યારેય વિચાર્યું છે કે,

• આપણું સંતાન સોશિયલ મીડિયા પર શું જોઈ રહ્યું છે?
• તેના મિત્રો કોણ છે?
• તેના મનમાં કયા વિચારો ચાલી રહ્યા છે?

આ ડિજિટલ પ્રદૂષણ રોકવા માટે માત્ર માતા-પિતા જ નહીં, પણ સરકારે પણ કડક પગલાં લેવા જરૂરી છે. સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ પરના હિંસક અને નકારાત્મક કન્ટેન્ટને નિયંત્રિત કરવું, અને બાળકો માટે સુરક્ષિત ઓનલાઈન વાતાવરણ બનાવવું એ સરકારની પ્રાથમિકતા હોવી જોઈએ.

આવી ઘટનાઓથી બચવા આપણે કેટલાક સકારાત્મક પગલાં લેવા જરૂરી છે:

• ઘરમાં મોબાઈલ અને ઇન્ટરનેટના ઉપયોગ માટે ચોક્કસ સમય મર્યાદા નક્કી કરીએ.
• દરરોજ બાળકો સાથે થોડો સમય વિતાવીએ, તેમના મિત્રો, શાળાના અનુભવો અને તેમના વિચારો વિશે વાત કરીએ
• બાળકોને શૈક્ષણિક, પ્રેરણાત્મક અને સર્જનાત્મક સામગ્રી તરફ દોરી જઈએ.
• જો બાળકના વર્તનમાં કોઈ ફેરફાર જણાય, તો નિષ્ણાત મનોવિજ્ઞાનીઓ અને કાઉન્સેલરોનો સંપર્ક કરવામાં સંકોચ ન રાખીએ.

મિત્રો, બાળકોનું ભવિષ્ય ફક્ત શાળાના ભરોસે ન છોડી શકાય.

શાળા, શિક્ષકો, અને માતા-પિતા – આ ત્રણેયની મજબૂત ભાગીદારીથી જ સંતાનોને સાચી દિશા મળી શકે છે.

આજે આપણે જાગૃત થઈશું, તો જ ભવિષ્યમાં આવી દુર્ભાગ્યપૂર્ણ ઘટનાઓ અટકાવી શકાશે.

યાદ રાખો, બાળકોની સુરક્ષા, સંસ્કાર અને સંવેદના – તે આપણા સૌની સંયુક્ત જવાબદારી છે.

મહા સુદ પાંચમ એટલે કે વસંત પંચમી. જો હું એમ કહું કે હિન્દુ સંસ્કૃતિના ઉદ્દભવના સમયથી વસંત પંચમી અસ્તિત્વમાં રહેલી છે તો તે અસ્થાને નહીં ગણાય, કારણ કે આપણાં વેદ અને પુરાણોમાં પણ વસંતના વિસ્તૃત વર્ણનો છે. ભોળાનાથ (શિવજી)નાં તપોભંગ ની વાત હોય કે તપસ્વી રાજા પાંડુના વ્રતભંગની વાત હોય તેના મૂળમાં તો વસંતના કામબાણ જ રહેલા છે.

આપણા દેશમાં મુખ્ય ત્રણ ઋતુ – શિયાળો, ઉનાળો અને ચોમાસુ અને છ પેટા ઋતુઓ – હેમંત, શિશિર, વસંત, ગ્રિષ્મ, વર્ષા અને શરદ, પરંતુ આ બધામાં વસંતને ‘ઋતુરાજ’ ની પદવી કંઈ અમસ્તી જ નથી મળી ! ચોતરફ ખીલી ઊઠેલી વનરાજી, રંગીન કૂં૫ળો અને ફૂલોની તાજી મીઠી સુગંધ પોતે જ વસંતના આગમનની છડી પોકારે છે. આપણે જેમ વિવિધ તહેવારો અને ઉત્સવો ઉજવીએ છીએ તેમ પ્રકૃતિ પણ પોતાની આગવી રીતે ઉત્સવ ઉજવે છે અને પ્રકૃતિનો ઉત્સવ એટલે ‘વસંત ઋતુ’. ‘વસંત પંચમી’ એટલે જ વસંતોત્સવ નો પ્રથમ દિવસ. આજના દિન થી શરૂ કરીને એક મહિના સુધી ચાલતો પ્રકૃતિ નો ઉત્સવ જોઈને આપણું હૈયું પણ બોલી ઊઠે છે.

“આવ્યો વસંત રે આવ્યો વસંત

મારા વન વગડામાં મહોર્યો વસંત…”

વસંત પંચમી બાદ પ્રકૃતિ સોળે કળાએ ખીલી ઊઠે છે. વૃક્ષો પર નવા પર્ણો ખીલે છે, આંબા ડાળે આમ્રમંજરી મહોરી ઉઠે છે. ગુલમહોર, ચંપા, સૂરજમુખી અને ગુલાબના ફૂલો નું સૌંદર્ય પાન કરતાં ભમરાનો ગુંજારવ, ફૂલોના રસ પાન માટે મધમાખી કે પતંગિયા માં લાગેલી હોડ સમી એ ભાગદોડ અને કોયલનાં મીઠા ટહુકા આપણને નવયૌવન બનાવી દે છે. પશ્ચિમના દેશોમાં લોકો જેને ‘વેલેન્ટાઈન ડે’ તરીકે ઉજવે છે તેને જ આપણું કોઈ એક દિવસ પૂરતું જ નહીં પણ એક મહિના સુધી ‘વેલેન્ટાઇન ઋતુ’ તરીકે ઉજવી શકીએ એવી સમૃદ્ધિ બક્ષે છે આ ‘વસંત ઋતુ’

વસંત પંચમી ની વાત કરીએ ત્યારે આધુનિક યુગના કવિ એવા સ્વ. શ્રી મનોજ ખંડેરિયાની પંક્તિઓ યાદ આવ્યા વિના રહે ખરી

“આ ડાળ ડાળ જાણે કે રસ્તા વસંતના

ફુલોએ બીજું કંઈ નથી પગલાં વસંતના.”

વસંતઋતુ આપણને પ્રેમ અને સૌંદર્યનું મહત્વ સમજાવે છે. હોળી અને ધુળેટી જેવા રંગોના પર્વ પણ વસંત ઋતુમાં જ આવે છે. તો કેસૂડાના કેસરી ફુલોથી છવાયેલું વૃક્ષ વસંતઋતુનું સૂત્રધાર છે. આવો, આપણે સૌ મોબાઇલની, ટેકનોલોજીની કે ભૌતિક સુવિધાઓથી ભરેલી જિંદગીમાં થોડી ક્ષણો પ્રકૃતિના ખોળે ગુજારીએ અને વસંતના સૌંદર્યનું રસપાન કરીએ.

प्रिये

जब भी मैं तुम्हें खत लिखने के लिए कागज और कलम हाथ में लेता हूं तो तुम्हारा चेहरा मेरी आंखों के सामने आ जाता है और शब्द मानो खो जाते हैं, कितनी ही कोशिशों के बावजूद भी मैं अपने मन की भावनाओं को कागज पर नहीं उतार पाता। तुम्हारे प्रति अपने प्यार का इज़हार करने के लिए मेरे मन में अनगिनत भावनाएँ उमड़ रही हैं, लेकिन जब मैं उन भावनाओं को कागज़ पर उतारने की कोशिश करता हूँ, तब मानो मेरे सारे शब्द तुम्हारे चहेरे के पीछे कहीं गायब हो जाते हैं।

आज प्यार के दिन, एक बार फिर अपने प्यार को शब्दों में व्यक्त करने की चाहत में कागज और कलम उठाया, कि मन की भावनाओं को, मन की अभिव्यक्ति को शब्दों में व्यक्त करना है, और इसीलिए मैंने अपनी आंखे मूँद ली ताकि मै अपनी भावनाओं को शब्दों में उतार सकूँ, क्योंकि मैं जानता था, कि जैसे ही मैं अपनी आँखें खोलूंगा, तुम्हारा चेहरा मेरी आँखों के सामने आ जाएगा और शब्द फिर से खो जाएंगे।

मुझे आशा है कि मेरी जो भावनाएँ शब्दों में उतरी हैं और जो भावनाएँ शब्दों में नहीं उतर सकी हैं, उन्हें तुम मन की भाषा में भी समज सकोगी और उसे स्वीकार करोगी।

तुम्हारी तसवीरमे शब्दों को ढूँढता हुआ मै

પ્રિયે

જ્યારે પણ તને પત્ર લખવા માટે કાગળ અને કલમ હાથમાં લઉં ત્યારે તારો ચહેરો નજર સમક્ષ ઉપસી આવે અને શબ્દો જાણે ક્યાં ખોવાઈ જાય છે, કેટકેટલાં પ્રયત્નો છતાં મારા મનની લાગણીઓને, ઊર્મિઓને હું કાગળ પર શબ્દદેહે ઉતારી શકતો નથી. તારા પ્રત્યેના મારા પ્રેમને વ્યક્ત કરવા માટે મનમાં અગણિત લાગણીઓ ઉમળતી હોય છે પરંતુ જ્યારે તે લાગણીઓને કાગળ પર ઉતરવાનો પ્રયત્ન કરું છું ત્યારે પ્રેમની સામે શબ્દો શૂન્ય બની જાય છે અને તારા ચહેરારૂપી આકાશની પાછળ બધા જ શબ્દો અદ્રશ્ય થઈ જાય છે.

આજે પ્રેમના દિવસે ફરી એકવાર મારા પ્રેમને શબ્દોમાં ઢાળવાની ઇચ્છાથી કાગળ અને કલમ હાથમાં લીધી કે કેમે કરીને મનની લાગણીઓને, મનની અભિવ્યક્તિને શબ્દોમાં વ્યક્ત કરવી જ છે અને તેથી જ આંખો બંધ કરીને જે લાગણીઓ, જે ઊર્મિઓ શબ્દદેહે ઉતરી તેને એમ જ ઉતરવા દીધી કારણ કે હું જાણતો હતો કે જે ક્ષણે આંખ ખોલીશ તે જ ક્ષણે આંખની સમક્ષ તારો ચહેરો ઊભરી આવશે અને ફરી શબ્દો ખોવાઈ જશે.

આશા રાખું છું કે મારી લાગણી જે ગણતરીના શબ્દોમાં જે રીતે ઉતરી છે તે શબ્દોને અને જે લાગણી શબ્દોમાં નથી ઉતરી શકી તેને મનની ભાષામાં પણ સમજીને સ્વીકારીશ.

તારી તસવીરમાં શબ્દો શોધતો તારો હું

मित्रो, आज २६ जनवरी भारत की आजादी के पश्चात भारतीय लोकतंत्र के लिए पहला महत्वपूर्ण दिन। आज ही के दिन १९५० में भारतीय संविधान लागू किया गया था।

अब्राहम लिंकन ने लोकतंत्रकी परिभाषा करते हुए कहा था लोगों की, लोगों के लिए और लोगों द्वारा शासन की एक प्रणाली। भारत की आजादी के बाद लोकतांत्रिक भारत के संविधान को लेकर संविधान समिति ने इसी परिभाषा का पालन करते हुए संविधान का निर्माण किया था। आज जब संविधान लागू होने के ९४ वर्ष पूरे हो गए हैं तब यह सवाल उठता है कि क्या संविधान निर्माण के समय जिस लोकतंत्र की कल्पना की गई थी वह साकार हो रही है? क्या आज वास्तव में जनता का, जनता के लिए और जनता द्वारा शासन का स्वरूप है?

क्या हम वास्तव में लोकतांत्रिक संविधान के अनुसार नागरिकों को मिले अधिकारों का उपयोग कर रहे हैं? क्या हम भ्रष्टाचार का विरोध कर रहे हैं? चुनाव में मतदान करते समय हम ऐसे उम्मीदवारों को मत देते हैं जो अच्छे हों, सही हों और स्थानीय मुद्दों को समझते हों? या फिर हम किसी ओभ या लालच के वशमें मत का दुरुपयोग कर रहे हैं? क्या हम अपने आसपास हो रहे गलत काम विरोध करते हैं?

कुछ साल पहले सूरत में कोचिंग क्लास में आग लगने की घटना, बलात्कार की घटनाएँ, मोरबी जुलते पुलकी दुर्घटना, हाल ही में वडोदरा में नाव डूबने की घटना और हमारे आसपास होने वाली ऐसी कई घटना – दुर्घटनाओ के खिलाफ हम कभी आवाज़ उठाते हैं? या घटना के समय बड़ा विरोध जताकर फिर शांत हो जाते हैं?

आज गणतंत्र दिवस पर आत्ममंथन की जरूरत है कि क्या भारत सचमुच एक लोकतांत्रिक गणराज्य है? क्या शासन वास्तव में जनता का, जनता के लिए और जनता द्वारा है? और अगर इन सवालों का जवाब हमे ना मे मिल रहा है, तो इसे 'हां' में बदलने के लिए किसी और को नहीं बल्कि हमे खुद को ही जागना होगा। कहीं न कहीं हम अंग्रेजों की गुलामी से मुक्त होने के बाद भी गुलामी की मानसिकता से बाहर नहीं आ पाये हैं।

उठो, जागो और देश के लोकतंत्र को सही मायने में गणतंत्र बनाने की दिशा में कदम बढ़ाओ।

जय हिन्द।

जय भारत।

મિત્રો આજે ૨૬ જાન્યુઆરી એટલે કે ભારતીય લોકશાહી માટે ભારતની સ્વતંત્રતા પછીનો સૌ પ્રથમ મહત્વનો દિવસ. ૧૯૫૦માં આજના દિવસે ભારતીય બંધારણ અમલમાં મૂકવામાં આવ્યું હતું.

અબ્રાહમ લિંકને લોકશાહીની વ્યાખ્યા કરતાં કહ્યું હતું કે લોકોની, લોકો માટે અને લોકો દ્વારા ચાલતી શાસન પ્રણાલી એટલે લોકશાહી. ભારતની સ્વતંત્રતા પછી લોકશાહી ભારતના બંધારની રચના કરતી વખતે બંધારણ સમિતિએ લોકશાહીની આ વ્યાખ્યાને અનુસરીને જ બંધારણની રચના કરી હતી. આજે બંધારણના અમલીકરણને ૭૪ વર્ષ પૂર્ણ થયાં છે ત્યારે એક પ્રશ્ન થાય છે કે બંધારણ બનાવતી વખતે જે લોકશાહીની કલ્પના કરવામાં આવી હતી તે ફળીભૂત થઈ રહી છે ખરી? શું આજે ખરેખર લોકોની, લોકો માટે, અને લોકો દ્વારા ચાલતી શાસન પદ્ધતિ છે ખરી?

લોકશાહી બંધારણ મુજબ નાગરિકને મળતા હક્કો આપણે ખરેખર ભોગવીએ છીએ ખરા? શું ભ્રષ્ટાચાર માટે આપણે વિરોધ પ્રદર્શિત કરીએ છીએ ખરા? ચૂંટણીમાં મત આપતી વખતે સારા, સાચા અને સ્થાનિક પ્રશ્નોને સમજનારા ઉમેદવારને મત આપીએ છીએ ખરા? કે પછી કોઈ પ્રકારના લોભ – લાલચમાં મતનો દુરુપયોગ કરીએ છીએ? શું આપણી આસપાસ થતી ગેરરીતિ કે દુર્ઘટનાનો વિરોધ કરીએ છીએ ખરા?

થોડા વર્ષો પહેલાં સુરતમાં કોચિંગ ક્લાસમાં બનેલ આગની ઘટના, યુવતીની સરાજાહેર હત્યાની ઘટના, બળાત્કારની ઘટનાઓ, મોરબી ઝૂલતા પુલની દુર્ઘટના, તાજેતરમાં વડોદરામાં બોટ ડૂબી જવાની ઘટના અને એવી આપણી આસપાસ બનતી અનેક ઘટનાઓ – દુર્ઘટનાઓ માટે આપણે અવાજ ઉઠાવીએ છીએ ખરા? કે પછી જે તે સમયે વિરોધનો મોટો જુવાળ બતાવી પછી શાંત થઈ જઈએ છીએ?

આજે પ્રજાસત્તાક દિવસે આત્મમંથનની જરૂર છે કે શું ખરેખર ભારતની લોકશાહી પ્રજાસત્તાક છે ખરી? શું શાસન પદ્ધતિ ખરેખર લોકોની, લોકો માટે અને લોકો દ્વારા રચાયેલી છે ખરી? અને જો આ પ્રશ્નોના જવાબમાં ના નો ઉત્તર મળતો હોય તો તેને હા માં પરિવર્તિત કરવું હોય તો તે માટે અન્ય કોઈ નહીં પણ આપણે પોતે જ જાગવું પડશે. ક્યાંક ને ક્યાંક અંગ્રેજોની ગુલામીમાંથી સ્વતંત્ર થયા પછી પણ આપણે ગુલામીની માનસિકતામાંથી બહાર નથી આવ્યા.

ઉઠો, જાગો અને દેશની લોકશાહીને ખરેખર પ્રજાસત્તાક બનાવવા તરફ પગ માંડો.

જય હિન્દ.

જય ભારત.

પ્રિયમે અનુસ્નાતક અભ્યાસ પૂર્ણ કરી જીવનની કડવી વાસ્તવિકતાઓ સમક્ષ પ્રથમ પગ મુક્યો ત્યારે તેના વડીલો તેના માટે કન્યાની શોધમાં હતા. ઘાટીલો દેહ, ગોરો વાન, પહોળી છાતી. કોઈ પણ છોકરી પહેલી જ નજરમાં દિલ દઈ બેસે તેવો હતો પ્રિયમ. પ્રિયમે તેના વડીલોએ બતાવેલી ઘણી કન્યાઓ જોઈ પરંતુ કોઈ તેની આંખમાં વસતી નહોતી.

એક દિવસ પ્રિયમ અને કંચન બંને શહેરના Havmor Restaurant માં પહેલી વાર મળેલા (ગેરસમજ ના કરશો, આ મુલાકાત વડીલોએ જ ગોઠવેલી હતી) પ્રિયમ અને કંચને એકબીજાના વિચારો જાણવા માટે એકાદ કલાક જેટલો સમય સાથે ગાળ્યો. એકબીજાના શોખ, પસંદ, નાપસંદ, કોલેજ, મિત્રો એવી ઘણી વાતો થઇ. આ દરમ્યાન પ્રિયમે એક વાત પર ખાસ ભાર મુક્યો હતો. તેણે વારંવાર કંચનને કહ્યું હતું કે “તમે જે કોઈ નિર્ણય આપો તે તમારી મરજીથી જ આપશો. તમારા વડીલોએ આંગળી ચીંધી અને તે સંબંધમાં હા પાડવી એવા કોઈ દબાણમાં આવીને તમારો નિર્ણય ના કરશો.”

આ મુલાકાત બાદ કંચનના વડીલો તરફથી કંચનનો હકારાત્મક જવાબ હોવાની વાત સાંભળી પ્રિયમ ખુબ ખુશ થઇ ગયો કારણ કે કંચન તેની આંખમાં વસી ગઈ હતી. અને કેમ ના વસે. રૂપરૂપનો  અંબાર, કાજળભર્યા નયનો, લાલાશ વેરતા ગાલ, ગુલાબની કળી જેવા રતુમડા હોઠ, ઘૂંટણે પહોચે તેવી લાંબી ઘાટી કેશાવલી. હસે ત્યારે જાણે કે ગુલાબ વેરાય, મરકે ત્યારે બંને ગાલે પડતા ખંજનથી તેની સુંદરતામાં ચાર ચાંદ લાગી જતા. આવી સ્વર્ગની અપ્સરા જેવી કંચન જાણે ખરેખર કંચન (સોના)ની ઢીંગલી પ્રિયમની જીવનસંગીની બનશે એ ખ્યાલથી જ પ્રિયમ ફુલાઈ રહ્યો હતો.

આમ આ સંબંધ બાંધવા બંને પક્ષ તૈયાર હતા, બંને પક્ષના વડીલોએ સારું મુહુર્ત જોઈ પ્રિયમ અને કંચનની સગાઈની વિધિ હોંશભેર પાર પાડી. સગાઇ અને લગ્ન વચ્ચેના દસ માસ દરમ્યાન પ્રિયમ અને કંચન ખુબ ફર્યા, ઘણો સમય તેમણે સાથે ગાળ્યો. કંચન ઘણી વખત પ્રિયમના ઘરે આવી હતી. ઘરના દરેક સભ્યો સાથે કંચન ખુબ જ હળીભળી ગઈ હતી. ઘરના સૌ સભ્યો કંચનના વખાણ કરતા થાકતા નહોતા. પ્રિયમના પાડોશીઓ પણ કંચનથી પ્રભાવિત થયા હતા. આ દસ માસમાં પ્રિયમ અને કંચન એકબીજાના સ્વભાવથી ઘણા વાકેફ થયા હતા. કંચનનો સ્વભાવ અમુક અંશે નિખાલસ અને અમુક અંશે લુચ્ચો કહી શકાય એવો મિશ્ર હતો. પ્રિયમ ખુબ જ સમજદાર, ગંભીર અને સત્યપ્રિય હતો. કોઈ પણ વાત સાંભળીને તાત્કાલિક તેનો પ્રતિભાવ આપવાને બદલે પૂર્ણ રીતે દરેક પાસાનો વિચાર કર્યા પછી જ પ્રિયમ કોઈ પ્રતિભાવ આપતો.

સગાઈ અને લગ્ન વચ્ચેના દસ માસ કેવી રીતે પસાર થઇ ગયા તે જાણે ખબર જ ન પડી. પ્રિયમને તો આ સમય જાણે કે દસ દિવસનો જ હોય તેવું લાગતું હતું. જોતજોતામાં લગ્નનો દિવસ આવી ગયો. લગ્નની વિધિ-સત્કાર સમારંભનો સમગ્ર કાર્યક્રમ બે દિવસનો હતો. બે દિવસ ધામધુપૂર્વક નીકળી ગયા. લગ્ન અને સત્કાર સમાંરભ રંગેચંગે પાર પડી ગયા. બહારગામથી આવેલા મોટા ભાગના મહેમાનો સત્કાર સમારંભ પતાવીને નવદંપતિને લગ્નજીવનની સફળતાના આશીર્વાદ આપી નીકળતા ગયા. હવે ઘરમાં નજીકમાં કુટુંબીજનો સિવાય કોઈ નહોતું. પ્રિયમે મધુરજની માટે હોટેલનો રૂમ રાખવાને બદલે ઘરના પોતાના રૂમને જ કંચનના મનગમતા ગુલાબ અને જાસ્મીનના ફૂલો વડે મન ભરીને શણગાર્યું હતું. રાત્રે સત્કાર સમારંભમાંથી આવીને નજીકના મિત્રોને પણ પ્રિયમે ઝડપથી વિદાય આપી રવાના કર્યા.

પ્રિયમે ધીમા ડગલે રૂમમાં પ્રવેશ કર્યો. પ્રિયમના મનમાં મધુરજનીનો રોમાંચ હતો, ઉત્સાહ હતો. પલંગ પર ફૂલોની સેજની વચ્ચે નવોઢા કંચન સોળે શણગાર સજીને પ્રિયતમ પ્રિયમની રાહ જોઈ રહી હતી. પ્રિયમે કંચનની પાસે બેસી તેનો હાથ પોતાના હાથમાં લઇ પ્રેમથી સ્હેજ દબાવ્યો. કંચને શરમાઈને હાથ પાછો ખેંચી લેતા તેના હાથમાંની બંગડીઓના રણકારથી પ્રિયમ રોમાંચિત થઇ ઉઠ્યો. કંચને બાજુમાં ટીપોય પર મુકેલ કેસર ઘૂંટીને બનાવેલ દુધનો ભરેલો ચાંદીનો ગ્લાસ પ્રિયમ સામે ધરતા પ્રેમથી કહ્યું, “લો પ્રિયમ દૂધ પી લો.” પ્રિયમે તેમાંથી પોતાના હાથે પહેલો ઘૂંટડો કંચનને પીવડાવ્યો અને પછી પોતે થોડું દૂધ પીધું. પ્રિયમે કંચનના ખોળામાં માથું મુકતા કહ્યું, “કંચન આજે આપણા જીવનની નવી શરૂઆત છે. હું આજે તને એક વાતનો વિશ્વાસ અપાવવા માગુ છું કે હું માત્ર તારો પતિ જ નહી તારો મિત્ર પણ છું. આપણે પતિ-પત્ની ઉપરાંત મિત્રો પણ છીએ. તારા સુખમાં હું કદાચ તારો ભાગીદાર ન બનુ પરંતુ તારા દુઃખમાં હું ૧૦૦% તારો ભાગીદાર રહીશ. કોઈ પણ પ્રકારની મુશ્કેલીમાં તું મને પતિ તરીકે નહિ પણ એક મિત્ર તરીકે નિસંકોચપણે તારા દિલની વાત કહી શકે છે. કંચને પ્રિયમના માથાના વાળમાં આંગળીઓ રમાડતાં કહ્યું “પ્રિયમ હું નસીબદાર છું કે મને તમારા જેવો પ્રેમાળ વ્યક્તિ એક મિત્ર તરીકે અને પતિ તરીકે મળ્યો છે. મેં ગયા જન્મમાં ચોક્કસ કોઈ સારા કર્મો કર્યા હશે તેનું જ આ પરિણામ આજે મને મળી રહ્યું છે.”

પ્રિયમે હળવેકથી લાઈટ બંધ કરી અને જીરો બલ્બ ચાલુ કર્યો. જીરો બલ્બના આછા અજવાળામાં કંચનની સુંદરતા જાણે ઓર નીખરી આવી હતી. લાઈટ બંધ થતાં કંચને કહ્યું “પ્રિયમ મારે તમને એક વાત કહેવી છે પણ મને કહેતા ડર લાગે છે. સારું થયું કે તમે લાઈટ બંધ કરી તેથી કદાચ હું અંધારામાં તમારી સાથે વાત કરી શકીશ” પ્રિયમે કહ્યું “જાન એવી તે શું વાત છે કે તું અજવાળામાં કહેતા ગભરાતી હતી. મેં હમણાં જ તને કહ્યું ને તું મને પતિ તરીકે નહિ પણ મિત્ર તરીકે તારા દિલની વાત ખુલીને કરી શકે છે.” કંચને કહ્યું તમારા આ પ્રેમને કારણે જ હું આજે આ વાત કહેવાની હિંમત કરી શકી છું. દસ માસથી હું તમને આ વાત કહેવા માગતી હતી પણ હિંમત નહોતી કરી શકતી.

પ્રિયમે કહ્યું, તું જરાય ડર રાખ્યા વિના જે વાત હોય તો કહી દે. કંચને ડરતા ડરતા કહ્યું, “પ્રિયમ મેં તમને છેતર્યા છે, તમારો વિશ્વાસઘાત કર્યો છે, મને માફ કરશો પ્રિયમ?” પ્રિયમે સવાલ કર્યો, કંચન તું શું કહે છે મને કઈ સમજાતું નથી, તેં મને છેતર્યો છે, તેં મારો વિશ્વાસઘાત કર્યો છે. તું આ શું બોલે છે? અને આજની આપણી આ અમુલ્ય રાત્રે તું આ કેવી વાતો લઈને બેઠી છે કંચન ! કંચને કહ્યું દસ મહિનાથી હું આ વાત નથી કહી શકી, જો આજે આ વાત નહીં કરું તો અનર્થ થઇ જશે. પ્રિયમે કહ્યું કે જો ખરેખર કોઈ ગંભીર વાત હોય તો કહી દે, હું સાંભળું છું તારી વાત.

કંચને ધીમા સાદે વાત શરૂ કરી, “પ્રિયમ હું કોલેજના સમયથી રાજીવ નામના એક યુવકના પ્રેમમાં હતી અને આજે પણ હું તેને એટલો જ ચાહું છું, પરંતુ મમ્મી-પપ્પાની બળજબરીના કારણે મેં તમારી સાથે લગ્ન કરવાની હા પાડી હતી. કંચન એકીશ્વાસે બોલી ગઈ, તેની આંખો શરમ-ડર-ગુનાની મિશ્ર ભાવનાઓથી ઝુકી ગયેલી હતી. પ્રિયમ પણ આ વાત સાંભળી જાણે કે શૂન્યમનસ્ક બની ગયો હતો. બે મિનિટ સુધી મૌન છવાયેલુ રહ્યું. પ્રિયમે મૌન તોડતા કહ્યું, કંચન તેં આ વાત મને પહેલા કેમ નાં કરી? સગાઇથી પહેલા પણ મેં તને કહ્યું હતું કે સગાઈનો નિર્ણય તારી ઇચ્છાથી જ લેજે, વડીલોના દબાણમાં આવીને કોઈ નિર્ણય ના કરજે. કંચને કહ્યું, હું સમજુ છું કે તમને મારા પર અનહદ ગુસ્સો આવે છે, તમે મારા પર નારાજ છો પરંતુ આજ સુધી તમને આ વાત કહેવાની મારામાં હિંમત જ નહોતી આવતી.

પ્રિયમે તરત જ વાતને વળાંક આપતા હસતા હસતા કહ્યું, અરે ગાંડી તું રડે છે શા માટે? તેં પ્રેમ કર્યો છે, કોઈ ગુનો નથી કર્યો અને મને નારાજગી માત્ર એટલી જ છે કે તેં આ વાત મને વહેલી કેમ ના કહી. કંચને કહ્યું મને મારા મમ્મી-પપ્પાની બીક હતી. હું જાણતી હતી કે મારી વાત સાંભળીને તમે સગાઇ તોડી નાખશો અને એ આઘાતથી પપ્પાની તબીયત પર અસર પડશે. પરંતુ આ દસ મહિનામાં મારા પ્રત્યેનો તમારો અનહદ પ્રેમ જોયા પછી હવે તમને વધારે છેતરીને, બેવડી જીંદગી જીવવાની મારામાં હિંમત નથી રહી. એટલે મેં આજે તમને આ વાત કરી અને હવે તમે જે પરિણામ આપશો તે ભોગવવા હું તૈયાર છું, કારણકે હું તમારી ગુનેગાર છું અને હું એ ગુનો કબુલ કરું છું.

રૂમમાં ફરી મૌનનું સામ્રાજ્ય છવાઈ ગયું. પ્રિયમને આ વાતથી ખુબ જ આઘાત લાગ્યો હતો. જે કંચનને તેણે પોતાની જાતથી વધારે પ્રેમ કર્યો તેનું આ રૂપ તેના માટે અકલ્પનીય હતું. પરંતુ પ્રિયમે આઘાત છુપાવતા કહ્યું, “કંચન જો તને મારા પર વિશ્વાસ હોય અને તું મને સાથ આપવાની ખાતરી આપે તો હું તને વચન આપું છું કે બે મહિના પછી તારો પ્રેમ તારી સાથે હશે. આ સાંભળી કંચન નક્કી નહોતી કરી શકતી કે તેને હસવું કે રડવું. એક તારી પ્રેમ મળવાની વાતથી ખુશી થતી હતી તો બીજી તરફ આશ્ચર્ય હતું કે ખરેખર પ્રિયમે આ વાતને દેખાય છે એટલી હળવાશથી લીધી છે કે પછી આ એક સ્વપ્ન છે.

પ્રિયમે કંચનને સમજાવીને કહ્યું કે જ્યાં સુધી હું ન કહું ત્યાં સુધી તારે આ ઘરની વહુ તરીકે અહીં રહેવાનું છે અને ઘરની કોઈ પણ વ્યક્તિને આ વાતની જરા સરખી પણ ખબર ન પડવી જોઈએ. તું મારા પર વિશ્વાસ રાખજે, સમાજની સામે આપણે પતિ-પત્ની છીએ પરંતુ અંગતમાં આપણે મિત્રો છીએ. કંચનને આ વાત સાંભળીને સંતોષ થયો અને તે રાત્રે તેણે દસ મહિના બાદ મીઠી નિંદર માણી પરંતુ પ્રિયમ પડખા ફેરવતો રહ્યો, કારણકે તેના ભાગની નિંદર પણ કંચન પ્રેમથી માણી રહી હતી.

બીજા દિવસે સવારથી લગ્ન પછીની ધાર્મિક વિધિઓથી પરવાર્યા બાદ કંચન ઘરના કામમાં પરોવાઈ ગઈ અને પ્રિયમ તેના ઓફીસના કામમાં ડુબી ગયો. પ્રિયમનાં ઘરનાં દરેક સદસ્ય રાહ જોતા હતા કે પ્રિયમ હનિમૂન માટે ક્યારે જાય છે પરંતુ એક અઠવાડિયું પસાર થવા છતાં પ્રિયમે હનિમૂનનું નામ સુદ્ધા ન લીધું, ઉલ્ટાનું પ્રિયમનું કંચન પ્રત્યેનું વર્તન પણ બધાને જુદું જુદું લાગતું હતું. નાની વાતમાં પ્રિયમ ઉશ્કેરાઈ જતો, બધાની સામે કંચનને વઢતો, કંચને બનાવેલ રસોઈ સ્વાદિષ્ટ હોવા છતાં તેમાં ખામી કાઢતો. ઘરના દરેક સભ્યો અને કંચન પણ પ્રિયમમાં અચાનક આવેલા આ પરિવર્તનથી અવાક થઇ ગયા હતા.

આમને આમ એક મહિનો પસાર થઇ ગયો. પ્રિયમનું બદલાયેલું વર્તન એમનું એમ જ ચાલતું હોવાથી એક દિવસ તેના પપ્પાએ તેને એકાંતમાં પૂછ્યું, પ્રિયમ તને કંચન સાથે કઈ વાતે વાંકું પડ્યું છે? નાની નાની વાતોમાં આમ ગુસ્સે શા માટે થઇ જાય છે? પ્રિયમે કહ્યું મને તો કંચન પહેલાથી જ નહોતી ગમતી, તમારા આગ્રહને કારણે મેં હા પડી હતી, દસ-અગિયાર મહિના તો મેં હસી હસીને કાઢી નાખ્યા પરંતુ આમ ને આમ ખોટું ખોટું હસીને હું કંચન સાથે આખી જીંદગી પસાર કરી શકું એમ નથી. પ્રિયમના ઘરના સભ્યોએ જયારે આ વાત જાણી ત્યારે સૌના મનમાં એક જ સવાલ હતો કે પ્રિયમને હવે કેવી રીતે સમજાવવો. પ્રિયમને સમજાવવાના ઘરના સભ્યોના દરેક પ્રયત્નો નિષ્ફળ નિવડયા. પ્રિયમ કોઈ પણ સંજોગોમાં કોઈની વાત સાંભળવા જ તૈયાર નહોતો. કંચનના માતા-પિતા સુધી આ વાત પહોંચતા તેઓને પણ આઘાત લાગ્યો. તેમણે પણ પ્રિયમને સમજાવવાના અનેક પ્રયત્નો કર્યા પરંતુ પ્રિયમ તેની વાત પર અડગ હતો કે કંચન તેને નથી ગમતી અને તે કંચન સાથે જીંદગી પસાર કરી શકે તેમ નથી.

કંચનને પણ લાગ્યું કે તેણે કરેલી વાતનો જ આ પડઘો છે તેથી તેણે પ્રિયમને કહ્યું, હું જાણું છું કે તમે શા માટે આવું વર્તન કરી રહ્યા છો, તમે કેમ બધાને કહી નથી દેતા કે કંચનની ભૂલના કારણે હું તેની સાથે રહી શકું તેમ નથી. પ્રિયમે કહ્યું, ‘કંચન મેં તને કહ્યું હતું કે તું મારા પર વિશ્વાસ રાખજે અને મને સાથ આપજે, તું ચુપચાપ જોયા કર. હું મારું વચન ચોક્કસ પૂરું કરીશ.

લાંબી ચર્ચા, વિચારણા, સમજુતી છતાં તમામ પ્રયત્નોમાં નિષ્ફળ થયા બાદ પ્રિયમના પપ્પાએ ગુસ્સાનું શસ્ત્ર પણ ઉગામ્યું પરંતુ પ્રિયમ ટસ નો મસ ન થયો. આખરે પ્રિયમના પપ્પાએ શરણાગતિ સ્વીકારતા પ્રિયમને તેનો છેલ્લો નિર્ણય જણાવવા કહ્યું. પ્રિયમે જણાવ્યું કે સમાજની હાજરીમાં લગ્ન થયા છે તેવી જ રીતે સમાજની જ હાજરીમાં છૂટાછેડાના દસ્તાવેજ પર સહી કરાવી છૂટાછેડા કરાવી આપો. નાની અમથી વાતને આટલી હદે વણસતા જોઈ ઘરના દરેક સભ્યો દુઃખી હતા, પ્રિયમની મમ્મીએ તો પ્રિયમને પૂછ્યું પણ ખરું કે તારી નજરમાં કોઈ બીજી છોકરી હોય તો કહી દે અમે તેની સાથે તારા લગ્ન કરાવી દઈએ. પરંતુ પ્રિયમે કહ્યું એવી કોઈ વાત નથી. કંચન પણ સમગ્ર ઘટનાને મુંગે મોઢે જોતી રહી.

આખરે સમાજના આગેવાનોની હાજરીમાં છૂટાછેડાના દસ્તાવેજમાં સહીઓ કરી કંચનને તેના પિયર મોકલી અને પ્રિયમ પોતાના ઘરે આવ્યો. તે રાતે પ્રિયમ ખુબ જ રડ્યો. તેણે કંચનને સાચા હૃદયથી ચાહી હતી અને એટલે જ તેણે કંચનના પ્રેમ ખાતર પોતાના પ્રેમનું બલિદાન આપ્યું હતું. કારણકે તેણે ક્યાંક વાંચ્યું હતું કે

તમે જેને પ્રેમ કરતા હો તેની ખુશીને પોતાની ખુશી બનાવો તો એ જ તમારો સાચો પ્રેમ.

છૂટાછેડાના એક મહિના પછી કંચન અને રાજીવે સિવિલ મેરેજ કરી લીધા. બે સાક્ષીઓની સહીમાં એક સહી પ્રિયમની હતી. કંચન અને રાજીવ તેમની પુત્રી ચાર્મિ સાથે જીવનની મજા માણી રહ્યા છે અને તેના માટે યોગ્ય મુરતિયો શોધવાના પ્રયત્નોમાં છે બીજી તરફ વન પ્રવેશ (એકાવન વર્ષ) કરી ચુકેલો પ્રિયમ મનમાં કંચન પ્રત્યેના તેના સાચા પ્રેમની યાદો અને કંચનને તેનો સાચો પ્રેમ મેળવી આપવામાં પોતે નિમિત્ત બન્યાની ખુશીના સથવારે એકલો જીવન વિતાવી રહ્યો છે.

પ્રથમ વિચાર સાગરમાં ડૂબેલો હતો. ટેબલ પર મોબાઈલની રીંગ વાગતા જ પ્રથમ ઝાટકા સાથે વિચારસાગરમાંથી બહાર આવી ગયો, પરંતુ પ્રથમ મોબાઈલ રીસીવ કરે તે પહેલા જ સામા છેડેથી નો-રીપ્લાય સમજીને ફોન મુકાઇ ગયો. miss call માં અનાન્યાનું નામ જોઇને પળભરમાં પાછલા પાંચ વર્ષની જીવનયાત્રા ફિલ્મની રીલની જેમ પ્રથમની નજર સામેથી પસાર થઇ ગઈ.

પ્રથમ T.Y. ની ફાઈનલ પરીક્ષાની તૈયારીમાં મશગુલ હતો. પરીક્ષાના આગલા દિવસે પ્રથમને પ્રાર્થનાનો ફોન આવ્યો. પ્રાર્થના કે જેને પ્રથમ પોતાની જાતથી પણ વધુ પ્રેમ કરતો હતો. પ્રાર્થનાએ પણ પ્રથમને સાચા પ્રેમના વાયદા કર્યા હતા. આખી કોલેજ જાણતી હતી કે ફાઈનલ પરીક્ષા બાદ પ્રથમ અને પ્રાર્થના લગ્ન કરવાના છે. પ્રથમના પરિવારના લોકો આ સંબંધથી નારાજ હતા અને પ્રથમના પિતા માનતા હતા કે આ કોલેજનો પ્રેમ છે અને એ કોલેજની સાથે જ પૂરો થઇ જશે તેથી તેઓ કઈ બોલતા ન હતા. પરીક્ષાના આગલા દિવસે ફોન કરીને પ્રાર્થનાએ પ્રથમને કહ્યું કે “પ્રથમ, પરીક્ષાઓ પૂરી થયાના બીજા દિવસે રશેષ સાથે મારી સગાઇ થવાની છે, અને એક સપ્તાહ પછી લગ્ન. રશેષ અમેરિકામાં well settled છે, ત્યાં તેનો ખુબ મોટો business છે. હવે તું મને ભૂલી જજે, I am sorry” આ ત્રણ વાક્યોની વાતે ત્રણ વર્ષોના પ્રેમ સંબંધ પર એક જ ક્ષણમાં પૂર્ણવિરામ મૂકી દીધું. પ્રથમને ખુબ જ આઘાત લાગ્યો, પરંતુ તેણે મન મનાવ્યું કે મોહ કરે તે બંધન કહેવાય અને મુક્ત કરે તેને પ્રેમ. પરીક્ષાના છેલા દિવસે પ્રાર્થનાએ પોતાના લગ્નનું કાર્ડ પ્રથમના હાથમાં આપતા કહ્યું, પ્રથમ મને વિશ્વાસ છે કે  તું મારા લગ્નમાં હાજરી આપીશ. પ્રથમ, મારા વિશ્વાસને તુટવા નહિ દે ને?” પ્રથમના મનમાં આવ્યું કે પ્રાર્થના તેં ક્યાં મારા વિશ્વાસને ટકાવ્યો તો પછી હું કેવી રીતે તારા વિશ્વાસને ટકાવી શકીશ? પણ તે બોલી ના શક્યો અને એ જ પ્રાર્થના તરફ પોતાના પ્રેમને ખાતર અને પ્રાર્થનાએ તેના પર મુકેલ વિશ્વાસને ટકાવી રાખવા માટે પ્રથમે પ્રાર્થના-રશેષના લગ્નમાં હાજરી આપી અને દામ્પત્યજીવનમાં સુખ-શાંતિની શુભકામનાઓના પ્રતિક સમા ગુલાબનો ગુલદસ્તો પ્રાર્થનાને આપી ભારે હૈયે ત્યાંથી નીકળી ગયો.

પ્રથમ બહારથી તો એવું જ બતાવતો હતો કે જાણે તેને પ્રાર્થનાના વિરહનો કોઈ અફસોસ-દુઃખ નથી, પરંતુ અંદરથી એ ખુબ દુઃખી હતો. તેણે અભ્યાસ પૂર્ણ કર્યા બાદ પોતાનો વ્યવસાય શરૂ કર્યો હતો. ક્યારેક ક્યારેક પ્રાર્થનાની યાદ તીવ્ર બની જાય ત્યારે તે ખુબ દુઃખી થઇ જતો અને તેના ચહેરા પર વિષાદ ફરી વળતો પરંતુ તેનું સાચું કારણ કોઈ નહોતું જાણતું. પ્રથમના મોટા ભાઈ અને પપ્પા પ્રથમને તેના વ્યવસાયને લઈને ઘણી વખત ટોકતા. નાની નાની બાબતોમાં પ્રથમની ભૂલ કાઢીને તેને રીતસરનો વઢતા.

એક પછી એક જીવનની કઠોર વાસ્તવિકતાઓ સામે આવતા પ્રથમ પડી ભાંગ્યો હતો. પ્રથમ જીવનથી તદ્દન નિરાશ થઇ ગયો હતો. જિંદગી જીવવામાંથી તેનો રસ ઉડી ગયો હતો, તે હતાશ થઇ ગયો હતો. જિંદગી જીવવા ખાતર જાણે કે યાંત્રિક રીતે જીવતો હતો.

એવામાં એક દિવસ પ્રથમ તેના મોટા ભાઈના કામસર cyber café માં ગયો હતો ત્યારે internet પર chatting કરતા કરતા પ્રથમની મુલાકાત મુંબઈની અનન્યા સાથે થઇ. સામાન્ય Hi, Hello થી શરૂ થયેલ વાતચીત લાંબી ચાલી અને મિત્રતામાં પરિણમી. પ્રથમને અનન્યાની મૈત્રી ગમવાનું કારણ હતું અનન્યાનો સ્વભાવ. ગમે તેવી કઠોર પરિસ્થિતિમાં પણ આત્મવિશ્વાસથી જિંદગી જીવવી એ અનન્યાના સ્વભાવની લાક્ષણીકતા હતી. આમ તો પ્રથમ પણ એવા જ વિચારોનો હતો પરંતુ જીવનની એક પછી એક કારમી થપાટોએ પ્રથમના જીવનમાંથી રસ ઉડાડી દીધો હતો. આ તરફ અનન્યા પણ તેના ઘરના સભ્યો તરફથી તિરસ્કારનો ભોગ બનેલ હતી. એક પ્રાઇવેટ કંપનીમાં એક્ઝીક્યુટીવ તરીકે જોબ કરતી અનન્યા એક એવા મિત્રની શોધમાં હતી જે તેને સમજી શકે, તેના નિરાશાના સમયમાં તેને આશ્વાસન આપે. આમ સમાન વિચારધારાને કારણે પ્રથમ અને અનન્યાની મૈત્રી ગાઢ બનતી ગઈ.

બંને મિત્રો નિયમિત રીતે e-mail, chatting, phone પર એકબીજાને મળતા રહ્યા. એકબીજાના નિરાશાના સમયમાં, હતાશાના સમયમાં આશ્વાસનના મીઠા શબ્દોથી તાજગી અનુભવતા રહ્યાં. ચાર વર્ષ જેટલો સમય આમ ને આમ પસાર થઇ ગયો. પ્રથમ અને અનન્યાએ એકબીજાના ફોટા e-mail માં મોકલાવેલ અને ફોન પર અવાજ પણ સાંભળેલ પરંતુ ચાર વર્ષમાં એક પણ પ્રત્યક્ષ મુલાકાત થઇ નહોતી.

એક વખત પ્રથમને તેના વ્યવસાયના કામસર મુંબઈ જવાનું થતા મુંબઈ પહોંચીને તેણે અનન્યાને ફોન કર્યો, અને બંનેએ મુંબઈ સેન્ટ્રલ સ્ટેશન પાસે મળવાનું નક્કી કર્યું. બીજા દિવસે સવારથી સાંજ સુધી પ્રથમ અને અનન્યા મુંબઈની જુદી જુદી જગ્યાઓ પર ફર્યા. બંને મિત્રો વચ્ચે ચાર વર્ષની phone-internet ની મુલાકાત દરમ્યાન જે નિકટતા હતી તે આ એક વખતની પ્રત્યક્ષ મુલાકાતમાં જાણે બમણી થઇ ગઈ. અનન્યા સાથેની મિત્રતા બાદ પ્રથમમાં એક મોટું પરિવર્તન આવ્યું હતું. એક સમયે જિંદગીથી હતાશ થયેલો, આત્મહત્યાના વિચારો કરતો પ્રથમ જિંદગીને ચાહવા લાગ્યો હતો. પ્રથમ અનન્યાને ચાહવા લાગ્યો હતો, પ્રથમ ઈચ્છતો હતો કે તેના દિલમાં પ્રાર્થનાએ બનાવેલ ઘર કે જે તેના લગ્ન થઇ ગયા બાદ ખાલી હતું તેમાં અનન્યા રહે. પરંતુ પ્રથમ અનન્યા સમક્ષ તેના દિલની વાત કહેતા ડરતો હતો.

મુંબઈથી પાછા આવ્યાના ચારેક માસ પછી એક દિવસ અનન્યાએ પ્રથમને ફોન કરીને કહ્યું, પ્રથમ મારા ઘરના લોકો મને લગ્ન કરવા માટે ખુબ દબાણ કરે છે છે અને હું હમણાં લગ્ન કરવા નથી માગતી, મારે ઘરના લોકોને કેવી રીતે સમજાવવા. પ્રથમે કહ્યું, લગ્ન ન કરવાનું કોઈ કારણ તો હશે જ ને? તું મને તારું કારણ જણાવે તો હું ચોક્કસ તારી મદદ કરી શકું. અનન્યાએ ફોનમાં કારણની ચર્ચા કરવાનું ટાળતા કહ્યું કે તે વિગત e-mail લખીને મોકલશે. પ્રથમે પણ નક્કી કરું લીધું કે e-mail આવતા જ પોતાના દિલની વાત અનન્યાને કહી દેશે. પરંતુ બીજા દિવસે અનન્યાનો e-mail પ્રથમ માટે ખુશીના બદલે આઘાતના સમાચાર લઈને આવ્યો. e-mail ની વિગતમાં અનન્યાએ જણાવ્યું હતું કે તે પોતાની ઓફીસના જનરલ મેનેજર સુહાસને ચાહે છે અને સુહાસ પણ અનન્યાને પ્રેમ કરે છે પરંતુ અનન્યાના પરિવારવાળા પ્રેમ લગ્નના વિરોધી હોવાને કારણે અનન્યાને લગ્ન માટે દબાણ કરે છે. અનન્યાએ વધુમાં લખ્યું હતું કે તે લગ્ન કરશે તો સુહાસ સાથે જ, બીજા કોઈની સાથે લગ્ન કરવાને બદલે તે આત્મહત્યા કરવાનું પસંદ કરશે. આ સંપૂર્ણ વિગત વાંચીને પ્રથમને ફરી એવો જ ઝાટકો લાગ્યો જેવો  પ્રાર્થનાનો ફોન સાંભળીને લાગ્યો હતો. પ્રેમમાં નિષ્ફળતાનો આ બીજો આઘાત હતો પ્રથમને. આજે પ્રથમના મનમાં ફરી આત્મહત્યાના વિચારો ફરતા હતા એટલેમાં તેના કોમ્પ્યુટરમાં વાગતી મનહર ઉધાસના સ્વરમાં ગવાતી રજની પાલનપુરીની ગઝલ પ્રથમના કાને પડી

પ્રણય પંથે જનારો સિદ્ધિની પરવા નથી કરતો,

ફના થઇ જાય છે કિન્તુ કદમ પાછા નથી ભરતો.

પ્રથમના મનમાંથી આત્મહત્યાના વિચાર પળભરમાં નીકળી ગયા. તેણે અનન્યાને ફોન કરીને સુહાસના નંબર લીધા. અનન્યાનો સુહાસ પ્રત્યેનો પ્રેમ અને સુહાસ સાથે લગ્ન કરવાની તેની ઈચ્છા કેટલા ગંભીર છે જાણ્યા બાદ તેણે સુહાસને ફોન કર્યો અને સુહાસ અનન્યા પ્રત્યે કેટલો વફાદાર છે અને તેનો અનન્યા પ્રત્યે સાચો પ્રેમ છે તેની ખાતરી કર્યા બાદ જયારે તેને વિશ્વાસ થયો કે અનન્યા અને સુહાસ બંને એકબીજાને ખુબ જ પ્રેમ કરે છે  અને પુરેપુરી ગંભીરતાથી લગ્ન કરવા માંગે છે અને લગ્ન પછી પણ બંને એકબીજાનો સાથ નિભાવશે ત્યારે તેણે અનન્યાને ફોન કરીને એક જ વાક્યમાં રસ્તો બતાવતા કહ્યું, અનન્યા તું અને સુહાસ ભાગી જઈને લગ્ન કરી લો. લગ્ન પછી તમારા બંનેના પરિવારજનો તમને અપનાવી લેશે.

ટેબલ પરનો મોબાઈલ ફોન ફરી વાગતા પ્રથમ વિચારસાગરમાંથી બહાર આવ્યો અને ફોન રીસીવ કર્યો, સામા છેડે અનન્યાનો ખુશી ભર્યો સ્વર સંભળાયો, “પ્રથમ thank you very much, આજે તે મને હિંમત આપી તેના પરિણામે હું અને સુહાસ એકબીજાના બની શક્યા છીએ, અમે જીવનભર તારા ઋણી રહીશું. અમારા પરિવારવાળાઓએ પણ અમારા લગ્નને સહમતી આપી દીધી છે. પ્રથમ અમે તારું આ ઋણ કેવી રીતે ઉતારીશું? પ્રથમે હસીને ફોન મુકતા કહ્યું એક સાચા મિત્ર તરીકે આ મારી ફરજ હતી.

તે દિવસ પછી પ્રથમે કોઈને પ્રેમ નથી કર્યો. તેના દિલની એ જગ્યા આજે પણ ખાલી જ છે. તેણે લગ્ન પણ નથી કર્યા પરંતુ તેણે જાણે કે એક ઝુબેંશ હાથ ધરી છે પ્રેમસેવાની. પ્રથમની મદદ માગનારા કોઈ પ્રેમીને તે અલગ થવા નથી દેતો. પ્રથમની મદદ લેનારા દરેક પ્રેમીઓની પ્રેમયાત્રા લગ્નના મહેલ સુધી પહોચે જ છે.

કોરી પાટી હતું મન આ મારું

પ્રિતની શાહીથી લખ્યાં છે લેખ ઘણાં

રંગવિહીન હતી જિંદગી આ મારી

તેં પ્રિતના ભર્યા છે રંગ ઘણાં

સહવાસથી ડરતી હતી હું

ને તારા સ્પર્શનો એહસાસ સુદ્ધાં છે આજે

એકલી નીકળી ન હતી કદીય બહાર

ને તારા સંગાથની સુવાસ મહેકે છે આજે

શાંત હતું આ નિસ્તેજ મન મારું

પણ દરિયાની છલકતી લહેર છે આજે

હોઠ કદીય બોલ્યા નહિ પણ

તારા નામનું જ રટણ છે આજે

પાંદડા વગરના વડ જેવું 

હતું આ જીવન મારું

ને ખીલેલા પુષ્પોની

માળા છે આજે

આમ તો આવ્યાં ને ગયા ઘણાંય

આ જીવનયાત્રામાં

રોકવા હાથ ઉપડ્યો નહિ કદી

ને તને પામવાની ચાહત જાગી છે આજે